TRĂNG

TRĂNG

Postby DIEU DUC » Fri Dec 03, 2010 1:52 am

Image
Trăng mãi mãi là nguồn cảm hứng vô tận của người nghệ sĩ , là niềm rung động của thi nhân , là mặt trời
khi hoàng hôn yên giấc . Trăng là bạn đồng hành với người lữ khách giữa đêm khuya . Sự bình đẳng của trăng
là thấu suốt vì trăng chia đều ánh sáng đến khắp nơi khi bóng đêm về . Trăng đã dàn trãi qua mọi tâm hồn ,
từ cửa Thiền , đến thi ca , âm nhạc và hội hoạ ...
Dẫu là truyền thuyết , nhưng Chú Cuội núp bóng chị Hằng vẫn là hình ảnh đáng yêu :
Ánh trăng trắng ngà , có cây đa to , có thằng Cuội già . ôm một mối mơ ( Lê Thương )
Ngắm trăng , ca hát , rước đèn , ăn bánh giữa mùa Thu nguyệt cũng là hình ảnh tuổi thơ tuyệt vời :
Tết Trung thu rước đèn đi chơi , em rước đèn đi khắp phố phường ( Văn Thanh ) .
Lớn hơn một tí , trăng đưa tình với từng giọng hát câu hò giã gạo mùa trăng :
Trong đêm trăng tiếng chày khua , ta hát ca bao câu hò vang vang .
Trăng vẫn đó , là bóng Thiềm từ buổi xa xưa , thời vua Minh Mạng với Nguyễn Huy Hổ ;
Rừng thông đã thấy tròn xoay bóng Thiềm .
Buồn thê thiết hơn với nửa vầng trăng lạ , đối bóng Kiều trong thời kỳ lưu lạc từ ba trăm năm trước :
Vầng trăng ai xẻ làm đôi .
Nửa ôm gối chiếc , nửa soi dặm trường .
Đầu non trăng thơ thẩn , đó là hình ảnh của cụ Tản Đà say trăng .
Thì có khác gì với Lưu Trọng Lư trong giai đoạn tinh hoa của thơ Tiền chiến , có trăng tình , có lá vàng xào xạt :
Em nghe chăng mùa thu , dưới trăng mờ thổn thức ...
Con nai vàng ngơ ngát , đạp trên lá vàng khô .
Trăng của bâng khuâng và mơ mộng , lơ lững bên song dáng nguyệt Hằng , biết nói cùng ai nỗi vấn vương , xa rồi
năm tháng đầy nhung nhớ , bầu bạn canh tàn chỉ bóng trăng .
TTKh cũng kín đáo thì thầm cùng trăng lạnh . Bàng Bá Lân đã nhẹ nhàng trách ai khi trăng tan đáy nước :
Hỡi cô tác nước bên đình , sao cô lại múc trăng vàng đổ đi *
Riêng Nguyễn Bính thì hớn hở :
Ai đem trăng giãi lên trên vườn chè .
Đứng nhìn nửa mảnh trăng trong , Nguyên Sa cũng mượt mà thi tứ :
Em có đứng ở bên bờ sông
Làm ơn che khuất nửa vầng trăng
Anh có về nương theo dòng nước
Anh sẽ tìm em theo bóng trăng .
Tuy nhiên , gần gủi với trăng như người bạn tình để thổn thức bao tâm sự , để gào thét nỗi thống khổ tận cùng
bằng sự cảm nhận của lý trí và sự rung động của thi nhân , là Hàn Mặc Tử . Ông đã dùng hình ảnh trăng để chuyên
chở ý thức , qua Thơ . Có người cho rằng ,
thơ là cái gì đẹp nhất , ẩn chứa hai khía cạnh trong tận cùng của an vui và đau khổ . Khi cảm nhận được
vị trí khách quan của đối tượng , thơ trỗi dậy như một thực tại hằng hữu . Sâu kín mà không cần dùng đến sự
suy luận của ý thức .
Đây là trường hợp của người thi sĩ họ Hàn , đã hờn ghen với chị Hằng trên cung Nguyệt :
Ai mua trăng tôi bán trăng cho , trăng nằm yên trên cành liễu đợi chờ .
Trong tâm cảm tràn ngập những trầm uất bi ai , chàng đã gối trăng như ôm ấp người tình trong tuyệt vọng ,
trên lối Về cùng tận của kiếp nhân sinh .
D Đ
........................

Xin mời cả nhà thưởng thức một trong số những bài Thơ hay của ông .
BẼN LẼN
Hàn Mặc Tử

Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu
Đợi gió đông về để lã lơi
Hoa lá ngây tình không muốn động
Lòng em hồi hộp chị Hằng ơi

Trong khóm vi lau xào xạt mãi
Tiếng lòng ai nói ? sao im đi
Ô kìa bóng Nguyệt trần truồng tắm
Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe

Vô tình để gió hôn lên má
Bẽn lẽn làm sao lúc nửa đêm
Em sợ lang quân em biết được
Nghi ngờ cho cái tiết trinh em .

BẼN LẼN
Thơ hoạ

Đầu non trăng soãi bóng mơ màng
Thả hồn lơi lả ngọn đông phong
Hoa yên trong lá tình nồng thắm
Trăng nghe xao động tiếng lòng em

Gió lay xào xạt vi lau
Thì thầm giọng nói ? bỗng đâu im lìm
Hằng Nga lồ lộ khuôn trăng
Nghìn vàng e ấp trăng chìm đáy khe

Trời ơi , sao gió hôn lên má
Thẹn thùng e lệ giữa trời khuya
Tình quân hỡi nếu chàng hay được
Em vẫn nguyên trinh một tấm lòng .
D Đ

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 6
htdbui(Thu Apr 19, 2012 9:11 pm), KHÚC MINH HƯƠNG(Fri Dec 03, 2010 4:02 pm), Ngô Đồng(Fri Dec 03, 2010 7:42 am), rachgia(Fri Dec 03, 2010 8:02 pm), sông trăng(Fri Dec 03, 2010 6:42 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:24 am)
Rating:37.5%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9367
Images: 3009
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: TRĂNG

Postby Ngô Đồng » Fri Dec 03, 2010 8:00 am

Image

Ngô Đồng tặng chị tấm hình.
Bài viết về TRĂNG và bài thơ họa của Chị rất hay , NĐ thật là hạnh phúc khi đọc những cảm nghỉ cùa Chị và lời thơ đẹp, NĐ nhờ vậy mà lỉnh hội nhiều ...

Chúc Chị luôn vui khỏe và có những bài viết hay .

Thương Chị nhiều.

For this message the author Ngô Đồng has received thanks: 5
DIEU DUC(Fri Dec 03, 2010 10:58 pm), KHÚC MINH HƯƠNG(Fri Dec 03, 2010 4:02 pm), Ninh Chu(Sat Dec 04, 2010 9:12 am), sông trăng(Fri Dec 03, 2010 6:43 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:25 am)
Rating:31.25%
 
User avatar
Ngô Đồng
 
Posts: 4848
Images: 0
Joined: Mon Aug 16, 2010 4:50 am
Has thanked: 31289 times
Have thanks: 17233 times

Re: TRĂNG

Postby KHÚC MINH HƯƠNG » Fri Dec 03, 2010 5:01 pm

Hàn Mặc Tử và Diệu Đức đã khoát cho Trăng một hinh ảnh e ấp , bẽn lẽn nhưng rất nhiều nữ tính . Cám ơn Diệu Đức .

+ Với bức hình của Ngô Đồng :

Chim trên cành thôi hót
Lặng lẽ nhìn
Trăng giãi

Gió như ngừng thổi
Sợ mây về
Che vội ánh trăng
ktmh

For this message the author KHÚC MINH HƯƠNG has received thanks: 4
DIEU DUC(Fri Dec 03, 2010 11:04 pm), rachgia(Fri Dec 03, 2010 8:03 pm), sông trăng(Fri Dec 03, 2010 6:43 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:26 am)
Rating:25%
 
User avatar
KHÚC MINH HƯƠNG
 
Posts: 4529
Images: 1
Joined: Mon Jul 12, 2010 11:13 am
Has thanked: 13845 times
Have thanks: 12301 times

Re: TRĂNG

Postby DIEU DUC » Fri Dec 03, 2010 11:29 pm

Chị Khúc Khích ơi , trăng thanh thoát lắm như chị với em cùng cảm nhận vậy .
Lặng lẽ chim thôi hót , màn đêm một bóng trăng , gió im sợ mây về , che khuất ánh trăng trong .
KK làm em mắc cở rồi , chị thương ơi . Trăng chỉ bẽn lẽn với người xưa thôi mà .

Hình Trăng của Ngô Đồng đẹp quá , để dành ngắm bằng cảm xúc vô ngôn tràn ngập .
Cảm ơn chị Cả và cô bạn dễ thương thật nhiều .

For this message the author DIEU DUC has received thanks:
Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:27 am)
Rating:6.25%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9367
Images: 3009
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: TRĂNG

Postby DIEU DUC » Thu Apr 19, 2012 12:46 am

Trở lại với Hàn Mặc Tử

Trăng gắn bó với thi nhân từ khi con người biết làm thơ .
Trăng đẹp như chính nó hay trăng chỉ là vật được người làm thơ mượn tạm để nói lên lòng dạ của mình . Một trong những người đã chứng nghiệm trăng mộng đẹp hơn trăng thực phải chăng là thi hào Lý Bạch ? Một đêm trăng , thấy trăng trong nước đẹp quá , Lý Bạch nhảy xuống ôm chị Hằng . Hằng Nga không có, nên ông chỉ ôm thủy thần . Trong cơn say , ông chìm cùng trăng mộng !
Trăng trong thơ cổ từ thời Lý Bạch đến trăng trong thơ mới của Hàn Mặc Tử có hiện đại hơn , có mới mẻ hơn không . Thấy trăng thì ai cũng thấy , nhưng trăng trên cành-liễu của Hàn Mặc Tử là nguyên vẹn , vì trăng trong thơ của ông đã đi vào lòng người, một thi nhân tài hoa bạc mệnh

Mời chị Khúc Khích , Ngô Đồng , Rạch Giá , Duyên Chi và Các bạn đọc bài viết có liên quan đến một bài thơ mà D Đ đã post trước đây của Cao Huy Thuần:

Mặt trăng hiện ra như thế nào trong một bài thơ mới. Tôi chọn bài thơ của Hàn Mặc Tử mà học trò chúng tôi ngày trước thuộc làu làu vì mê quá. Bài thơ làm giữa lúc thơ mới vừa đại thắng thơ cũ, lời thật mới nhưng ý vẫn còn thấp thoáng bóng dáng những khuê phụ trong thơ Ðường và cô gái xuân của Lý Bạch e thẹn, rạo rực, hỏi nhỏ gió xuân: cớ sao gió chẳng biết gì lòng dạ của nhau mà thổi vào tận trong màn thiếp như thế này? Hà sự nhập la vi?

Tôi sẽ đọc từng đoạn:

Trăng nằm sóng soải trên cành liễu
Ðợi gió đông về để lả lơi

Nằm sóng soải… Các quyển từ điển cắt nghĩa: sóng soải là nằm thẳng dài người ra. "Sóng soải" gợi hình ảnh một thân thể nằm thuỗn ra, duỗi tay duỗi chân. Ta nói: nằm sóng soải trên giường, trên phản, trên bãi cát… Ai nhìn một người nằm sóng soải sẽ thấy đập vào mắt một cái lưng dài, tay dài, chân dài. Sóng soải gợi chiều dài. Mà mặt trăng thì không dài! Nó tròn! Làm sao nó nằm sóng soải được! Mặt trăng nằm tròn như bào thai nằm trong bụng. Không ai nói bào thai nằm sóng soải trong dạ con! Huống hồ, để có thể sóng soải, cái lưng, hai tay và đôi chân cần phải có một mặt bằng thênh thang để duỗi ra thoải mái, vươn ngón chân, móng tay đến vô tận vô biên. Thế mà mặt trăng ở đây nằm sóng soải trên cái gì? Trên một nhánh liễu! Trên một sợi lông mày! Một hình tròn nằm sóng soải trên một đường tơ! Lấy luận lý bình thường mà nói, đáng lẽ nhà thơ phải viết: cành liễu nằm sóng soải trên mặt trăng mênh mông!

Có lẽ cũng phải dẹp luận lý bình thường qua một bên để đọc câu thơ tiếp theo: Ðợi gió đông về…Ai đợi gió đông về? Cứ theo cách đọc bình thường thì đó là trăng. Nhưng ai cấm tôi đọc một mạch từ câu thứ nhất qua câu thứ hai không ngắt quãng: cành liễu đợi gió đông về… Tôi có nhiều lý lẽ để biện minh cho cách đọc không bình thường của tôi. Giữa mặt trăng và cành liễu, ai có tương quan nhiều với gió hơn ai? Chắc chắn phải là cành liễu. Gió chỉ có tương quan với mây, gió thổi mây bay và do đó dường như trăng trôi. Nếu có ai nói: gió thổi trăng trôi, thì tương quan giữa gió với trăng cũng chỉ là tương quan gián tiếp. Còn cành liễu với gió thì tình nhân với nhau từ thuở trái đất mới sinh. Bởi vậy cành liễu mới đợi gió đông. Gió làm lay động cành liễu, chúng nó đùa bỡn với nhau, lắm khi cợt nhã. Vậy thì ai "lả lơi"? Ai đợi gió đông về để lả lơi nếu không phải đích danh thủ phạm là cành liễu?

Ấy thế mà ai đọc câu thơ cũng nghĩ rằng trăng đợi gió và cái thói lẳng lơ hoa nguyệt là cái nết đánh chết không chừa của trăng. Vì lẳng lơ như vậy cho nên trăng mới có một thân hình, có tay, có chân, có lưng để nằm và nằm sóng soải.

Nhìn trăng và thấy trăng nằm trong cái thế chờ đợi rất khêu gợi đó, vạn vật trong hai câu thơ tiếp theo nín thở như chính mình rợn người trong hoan lạc của phút giây chờ đợi:

Hoa lá ngây tình không muốn động
Lòng em hồi hộp chị Hằng ơi!

Nói là vạn vật vì có hoa lá, kỳ thực đây là chuyện trò tâm sự của một cô gái không thể nói với ai khác những rung động bí ẩn của mình ngoài trăng sáng một cách vô tư trên trời. Trăng thì vẫn tròn thế thôi, nhưng những rung động thầm kín của cô gái khiến cô thấy trăng nằm gợi tình như chính cô ước muốn được nằm như thế. Và hơn thế nữa, hơn thế nữa, cô thấy trăng đang cởi xiêm y và vạn vật nín lặng nhìn trăng nhúng thân thể nõn nà trong nước:

Trong khóm vi lau rào rạt mãi
Tiếng lòng ai nói sao im đi?
Ô kìa bóng nguyệt trần truồng tắm
Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe

Nếu lại đem luận lý thường tình để đọc bài thơ thì quả thật nhà thơ trước sau không như một. Ông vừa mới nói hoa lá đều ngây tình cả không muốn động ở câu trên thì ở câu dưới ông nghe khóm vi lau kia cứ rào rạt mãi như ai nói chuyện. Rào rạt mãi, tức là gió cứ thổi hoài. Sao câu trên lại nói hoa lá không muốn động, và câu trên nữa lại nói trăng đợi gió đông? Có gió hay không có gió? Không có gió thì không thể có rào rạt. Có gió thì sao rào rạt lại im đi? Tôi giận lắm nếu có ai bắt bẻ hành tỏi bài thơ như vậy. Bắt bẻ như vậy là chẳng thưởng thức gì hai chữ ô kìa thần tình. Có thể lúc đó gió đã thổi rồi. Nhưng gió đang thổi cũng im để trố mắt nhìn trăng như cô gái đang trố mắt nhìn ai như chính mình đang trần truồng trong bóng nguyệt.

Thi hứng của Hàn Mặc Tử đẩy ông vào chốn buồng the của thơ Ðường. Ðúng là gió đã thổi, và gió đông mà trăng chờ đợi bây giờ lân la trên má cô gái như thử chính cô đợi gió đông về:

Vô tình để gió hôn lên má
Bẽn lẽn làm sao lúc nửa đêm
Em sợ lang quân em biết được
Nghi ngờ tới cái tiết trinh em

Tiết trinh thì thơ cổ nói nhiều rồi. Cái -tiết- trinh thì chỉ Hàn Mặc Tử dám nói. Chữ cái biến trừu tượng thành cụ thể. Nó cụ thể hóa nỗi bẽn lẽn của cô gái. Nó đưa nỗi bẽn lẽn đó vào hoang tưởng của một vết thương êm ái nằm sâu trong tiềm thức của cô thiếu nữ. Chính nó đã lột trần truồng mặt trăng. Mặt trăng là hóa thân của cái không thể phơi bày . ( Trích Mặt Trăng Thứ Nhất - CHT )

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 2
rachgia(Sat Apr 21, 2012 7:50 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:28 am)
Rating:12.5%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9367
Images: 3009
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: TRĂNG

Postby KHÚC MINH HƯƠNG » Thu Apr 19, 2012 6:03 pm

Diệu Đức ơi , cám ơn D Đ đã trích dẫn bài viết của Cao Huy Thuần bàn về bài thơ Bẽn Lẽn của thi sĩ Hàn Mặc Tử .
Còn phần 2 cũng nói về Trăng rất hay Diệu Đức post luôn cho các bạn cùng đọc nhé D Đ . :D
ktmh

For this message the author KHÚC MINH HƯƠNG has received thanks: 2
DIEU DUC(Thu Apr 19, 2012 9:09 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:29 am)
Rating:12.5%
 
User avatar
KHÚC MINH HƯƠNG
 
Posts: 4529
Images: 1
Joined: Mon Jul 12, 2010 11:13 am
Has thanked: 13845 times
Have thanks: 12301 times

Re: TRĂNG

Postby DIEU DUC » Fri Apr 20, 2012 2:05 am

-
D Đ xin đăng tiếp bài viết này theo yêu cầu của chị Khúc Khích . Mời Cả Nhà đọc tiếp .

MẶT TRĂNG THỨ NHẤT
Cao Huy Thuần
---o0o---
Trong đời, tôi đã thấy mặt trăng lần nào chưa? Nhìn trăng, tôi nhìn cả đời. Nhưng thấy trăng, tôi không dám nói chắc. Khi tôi nhìn trăng trước mắt, tôi nghĩ đến trăng nửa khuya loáng thoáng trên tàu lá chuối sau vườn cũ. Tôi nghĩ đến đèn trung thu lúc nhỏ. Tôi nghĩ đến cái chõng tre giữa sân trên đó, ngày xưa, tôi nằm nhìn mây bay. Nhìn trăng, tôi không thấy trăng. Chỉ thấy lá chuối, chõng tre. Thấy cả tôi với trẻ con hàng xóm nô đùa. Có lần tôi trốn tìm với chúng nó, bị lộ, tôi nhảy bừa vào bụi tre, bất ngờ có đứa con gái đã ngồi sẵn trong đó. Tôi sợ hoảng, toan vọt ra thì nó kéo tay tôi lại, ấn vai tôi xuống, cười đồng lõa. Trong loáng thoáng của cây lá, tôi thấy hai cái răng cửa của nó sáng ngời ánh trăng. Bây giờ, nhìn trăng non, tôi thấy cái miệng và hai cái răng. Tựa như hai cái răng của nó phát ánh sáng và in hình miệng nó lên bầu trời.

Trong sự thưởng ngoạn rất chủ quan của tôi về trăng trong thơ, tôi tự hỏi: có chăng trong thơ một mặt trăng thật và một người ngắm trăng thật? Thơ có làm được chuyện phi thường đó không? Ðặt câu hỏi như thế tức là tôi ám chỉ rằng trăng trong thơ thường là mặt trăng thứ hai, mặt trăng đến sau mặt trăng nguyên thủy. Tôi thử đọc lại những bài thơ mà tôi đã thích trong thơ Ðường và Nguyễn Du để xem tôi nghĩ như thế có đúng không.

Dễ minh chứng cho tôi nhất là bài "Tĩnh dạ tứ " quen thuộc của Lý Bạch:

Sàng tiền minh nguyệt quang

Nghi thị địa thượng sương

Cử đầu vọng minh nguyệt

Ðê đầu tư cố hương

"Minh nguyệt" trong câu đầu không phải là "minh nguyệt" trong câu thứ ba. Trong đêm thanh vắng, bỗng mắt Lý Bạch chạm phải ánh trăng trên đầu giường. Có thể ông đang ngủ thiếp, chợt thức giấc, bắt gặp trăng. Trong nhận thức đầu tiên của ông, ông ngỡ ánh trăng là sương phủ mặt đất. Ông ngẩng đầu nhìn trăng, và ông cúi đầu... Lập tức vầng trăng thứ hai hiện ra trong nỗi nhớ nhung quê cũ của ông.

Cũng vậy, Triệu Hổ đứng trên lầu bâng khuâng nhìn trăng trên sóng nước. Trăng sáng như nước, nước sáng như trời. Bất giác, ông nhớ người cũ cùng ngắm trăng với ông năm trước. Cảnh cũ còn đây, người cũ đâu rồi?

Ðộc thượng giang lâu tứ tiểu nhiên

Nguyệt quang như thủy, thủy như thiên

Ðông lai ngoạn nguyệt nhân hà tại?

Phong cảnh y hi tự khứ niên

"Nguyệt" trong câu thứ hai cũng không phải là "nguyệt" trong câu thứ ba. Cũng vầng trăng đó, nhưng trăng năm này, trăng trước mắt, vầng trăng đang làm lung linh trời nước một màu kia, phút chốc đã bị vầng trăng năm ngoái truất phế. Ðây là mặt trăng-thời gian, trăng quá khứ. Giống như trăng của Lý Bạch khi ông triết lý: người thời nay không thấy trăng thời xưa, nhưng trăng thời nay đã từng chiếu người thời xưa:

Kim nhân bất kiến cổ thời nguyệt

Kim nguyệt tằng kinh chiếu cổ nhân

Ông nói như thế để làm gì? Ðể chuốc rượu! Bạn không uống rượu thì ta xin hỏi: trăng còn mãi đấy, người xưa có còn đấy không?

Quân nhược bất ẩm tửu

Tích nhân an tại tai?

Cũng mặt trăng-thời gian, nhưng bây giờ nó chạy tới phía trước, bay vèo vào tương lai. Trong "Nguyệt Dạ" của Ðỗ Phủ, một khuê phụ xa chồng đứng ngắm trăng khuya trước sân. Sương móc thơm của đêm trăng làm ướt mớ tóc mây. Ánh trăng trong giãi trên đôi tay ngọc giá lạnh:

Hương vụ vân hoàn thấp

Thanh huy ngọc tý hàn

Trăng vừa chiếu trên tay ngà thì chớp mắt đã bay vào tương lai để chiếu trên má cô gái vừa khô nước mắt biệt ly:

Hà thời y hư hoảng

Song chiếu lệ ngân can?

Biết ngày nào đôi ta được tựa màn cửa trống, cùng ngắm trăng chiếu sáng đôi ngấn lệ khô?

Khuê phụ ngắm trăng nhớ chồng chinh chiến phương xa là một hứng lớn trong thơ Ðường. Trăng bây giờ trở thành trăng-không gian, vầng trăng thứ hai đang soi bóng chồng ở xa. Trích dẫn thì nhiều quá, mà e chưa chắc đã tài hoa bằng Kiều của ta:

Vầng trăng ai xẻ làm đôi

Nửa in gối chiếc nửa soi dặm trường

Ðâu có chinh phụ thì đấy có trăng-không gian. Chinh phụ ngâm chiếu những vầng trăng nhớ nhung như thế.

Có khi mặt trăng thứ hai vừa sáng trong thời gian vừa sáng trong không gian. Mắt của Lý Bạch đã nhìn như vậy:

Bất hướng Ðông sơn cửu

Tường vi kỷ độ hoa

Bạch vân hoàn tự tán

Minh nguyệt lạc thùy gia

Tôi chọn bản dịch của Ngô Tất Tố vì dịch rõ nhất ý đó:

Non Ðông xa cách bao xuân

Cây tường vi đã bao lần nở hoa

Mây xưa hẵn vẫn bay xa?

Trăng xưa biết rụng xuống nhà ai nao?

Dù là thời gian hay không gian, mặt trăng thứ hai đó chiếu từ xa, rất xa. Có những mặt trăng thứ hai chiếu gần, rất gần, gần như một người bạn. Và bởi vì ngày xưa người bạn nhiều khi gần hơn cả người tình, trăng-bạn hiện ra rất nhiều trong cổ thi. Trăng đó bồi hồi với Lý Bạch khi ông ca múa với bóng ông và bóng trăng (ngã ca nguyệt bồi hồi), trăng đó đi theo ông từ trên núi khi chiều hôm ông bước xuống lưng đèo (mộ tòng bích sơn hà, sơn nguyệt tùy thân quy), trăng đó không rời ông già Ðỗ Phủ sống cô quạnh trong xóm nhỏ ven sông: khi ông cuốn rèm trăng vẫn ngó theo ông, khi ông chống gậy trăng vẫn theo bên mình:

Thu nguyệt nhưng viên dạ

Giang thôn độc lão thân

Quyển liêm hoàn chiếu khách

Ỷ trượng cánh tùy nhân

Tròn vành vạnh trăng thu trên trời là vầng trăng thứ nhất. Nó xuất hiện trước mắt ông lão. Trăng ngó theo ông, trăng đi theo ông là vầng trăng thứ hai. Bởi vì nó đã trở thành người bạn. Vầng trăng-bạn đó, cảm động thay, từ xa vẫn đến thăm Nguyễn Du lúc ông cùng đường, suốt ba mươi năm, dù chân trời góc biển:

Cùng đồ liên nhữ dao tương kiến

Hải giác thiên nhai tam thập niên

Nguyễn Du ôm bệnh, ôm tấc lòng riêng, thường thao thức suốt đêm, canh một nghe tiếng trống, tiếng ốc, canh năm nghe tiếng gà, suốt đêm nghĩ quẫn nghĩ quanh, thế mà lạ quá, nhìn ra ngoài, trăng vẫn sáng với ông: lạ quá, làm sao trăng sáng đầy trời thế mãi trong khi gió tây thổi lạnh ngăn ngắt vào mình?

Sơn canh cổ giác ngũ canh kê

Chung dạ bồi hồi tứ chuyển mê

Minh nguyệt mãn thiên hà cố cố

Tây phong xuy ngã chính thê thê

Nguyễn Du ngã bệnh liên miên trong thơ. Buổi sáng lạnh, ông soi gương thấy mình gầy và già. Ðêm thanh vắng, cửa tre đóng kín, ông nằm rên. Bệnh cũ mười năm không ai hỏi han, tìm đâu ra thuốc tiên luyện chín lần để uống? Trong tình cảnh như vậy, ông nhìn trăng thế nào đây? Ông muốn trăng trên trời xuất hiện ngay trườc cửa để ánh sáng dọi xuống xua tan mọi bóng tối:

An đắc huyền quang minh nguyệt hiện

Dương quang hạ chiếu phá quần âm

Trăng-bạn thường soi chiếu như thế ở câu cuối của Nguyễn Du sau những than thở, sụt sùi, lạnh lùng, cô đơn, yếu đuối, tơ vò trăm mối, lữ thứ cùng chân:

Không ốc lậu tà nguyệt

Chiếu ngã đan thường y.

Nhà trống, ánh trăng xế lọt vào, chiếu xuống tấm áo đơn của ta. Câu cuối của Ðỗ Phủ cũng vậy, sau khi ôm gối không ngủ được, nằm nghe vượn hú, kèn ngân. Không bi thương như Nguyễn Du, Ðỗ Phủ chợt bắt gặp ánh trăng xuyên qua những dây leo giãi trên mặt đá, chiếu sáng đám hoa lau trước bãi sông:

Thỉnh khan thạch thượng đằng ba nguyệt

Dĩ ánh châu tiền lô địch hoa

Những ánh trăng xuất thần như vậy có khi hiện ra giữa bài thơ, nhưng đây không phải là những bài thơ mang chủ đề về trăng. Quái lạ, khi trăng đột xuất ở giữa bài thơ, trong một câu thôi, nó thường rất thật, rất gần với mặt trăng thứ nhất mà tôi sẽ nói ở phần sau. Ðây là trăng của Ðỗ Phủ soi vào lông chim khiến con chim đang ngủ cứ xoay mình luôn (minh phiên túc điểu tần). Ðây là trăng Hoành Sơn của Nguyễn Du lóng lánh trên vó ngựa vỗ đường vào Huế bệ kiến (cố quốc thiềm tùy mã hậu minh). Trăng hiện ra đột ngột rồi biến ngay mất, chưa kịp tạo cơ hội cho tưởng tượng vẽ vời của vaàng trăng thứ hai.


Vậy thì thế nào là mặt trăng thứ nhất? Tôi thử tìm trong thơ Nguyễn Du vì Tố Như là người tình của trăng. Tôi dừng lại rất lâu với bài "Ðạo Ý" và tôi ngỡ tôi thấy trăng của tôi trong đó, nhưng vẫn chưa phải. Tôi đọc bài thơ:

Minh nguyệt chiếu cổ tỉnh,

Tỉnh thuỷ vô ba đào.

Bất bị nhân khiên xả,

Thử tâm trung bất dao.

Túng bị nhân khiên xả,

Nhất dao hoàn phục chỉ.

Trạm trạm nhất phiến tâm,

Minh nguyệt cổ tỉnh thủy.

Quách Tấn dịch như sau:

Trăng trong lòng giếng cổ,

Nước giếng không ba đào.

Chẳng bị người khuấy động,

Lòng nầy không chút xao.

Dù bị người khuấy động,

Xao rồi trở yên lặng.

Vằng vặc một mảnh lòng,

Giếng trong trăng giọi bóng.

Bài thơ tuyệt diệu. Nhưng đây là ý về lòng, ý về trăng, mượn trăng để diễn ý, không phải mặt trăng đang chiếu trên trời. Tôi ngắm rất lâu trăng tròn trong lòng giếng và tôi ngần ngại: hay đây cũng là trăng thật, thật đâu kém trăng trên trời? Thế nhưng, lòng này không chút xao làm hiện người giữa lòng giếng, không phải trăng. Người là thật, lòng là thật, tâm là thật; trăng là hình, là ảnh, là bóng, là ẩn dụ. Trong mối quan hệ giữa người và cảnh, cảnh bay trọn vào lòng người, vào nội tâm.

Làm thế nào để người đừng nuốt cảnh, cảnh đừng nuốt người, cảnh với người đều hiện hữu, nhưng không phải tách biệt ra làm hai? Tôi muốn tìm thấy trong thơ cảm giác kinh ngạc của tôi khi trực diện với mặt trăng trong những lúc bất ngờ nhất: thức giấc giữa khuya nhìn qua cửa sổ, bước ra vườn đêm nhìn lên mái nhà, quanh co đường đèo nhìn lên đỉnh núi… Trăng bất thần hiện ra, rạng rỡ, sáng quắc. Mắt của nó và mắt của tôi như chạm nhau, sững sờ, không nói được. Thơ có nói được thay tôi không?

Trong thơ Ðường, có lẽ Vương Duy là người gần tôi nhất trong cảm nhận đó. Mỗi lần thấy trăng ló ra là tôi nghĩ đến bài "Tiếng chim trong khe núi". Tôi nói: tôi thấy trăng ló ra. Tôi không nói: tôi nhìn trăng ló ra. Ta nhìn, ta ngắm trăng trên trời, nhưng ta không ngắm trăng khi nó ló ra. Khi đó, ta chỉ thấy. Cái thấy đến bất chợt. Sau đó, mặt trăng từ từ lên và ta ngắm, ta nhìn. Có lẽ Vương Duy muốn diễn tả cái thấy nguyên thủy đó của ông chăng?

Nhân nhàn, quế hoa lạc

Dạ tĩnh, xuân sơn không

Nguyệt xuất, kinh sơn điểu

Thời minh xuân giản trung



(Người nhàn hoa quế rụng

Ðêm tĩnh núi xuân không

Trăng hiện chim kinh hãi

Rộn kêu giữa khe xuân)

Ðêm thật yên trước khi trăng lên. Người yên, cảnh vật yên. Yên lặng tuyệt đối của vũ trụ trước một mầu nhiệm sắp ra đời. Yên lặng tuyệt đối? Tại sao hoa quế rụng? Trong mấy chục năm trời tôi ăn ngủ không tròn với mấy cánh hoa quế này. Nó rụng như thế là nó yên hay không yên? Câu thứ hai của bài thơ, dạ tĩnh, là đêm tĩnh hay không tĩnh? Bỗng tôi hiểu được yên lặng tuyệt đối của Vương Duy khi đọc một câu thơ thiền:

Gió thoảng qua rồi, hoa rụng cánh

Vương Duy nhuần nhuyễn đạo Phật, chắc không xa ý đó chăng? Ai nghe một tiếng vạc kêu trong đêm khuya mới thấy đêm sâu như thế nào. Buổi trưa thiếu tiếng gà làm sao nghe được im lắng mênh mang của nắng hạ? Làm sao ai biết một chút gió nhẹ đã thoảng qua và đã xa mất nếu hoa không rơi một cánh? Không có gió đó nữa lấy gì ý thức về gió nếu không làm động cánh hoa? Không có động làm sao có tĩnh? Vậy thì, trong câu thơ, cả gió nhẹ cũng đã thoảng qua rồi, vũ trụ yên lặng tuyệt đối chờ đợi mầu nhiệm.

Nguyệt xuất! Khe núi! Trăng! Chim! Giật mình! Kinh sợ! Kêu! Giữa im lặng của hoa rụng và kinh sợ của chim núi, giữa khe núi và trăng chiếu, tuyệt nhiên không có trung gian - không thời gian, không không gian, không ý niệm, không tình cảm, không ẩn dụ, không có lòng, không có ý, không có tâm, không có gì cả. Không có gì cả cho nên mặt trăng nguyên thủy hiện nguyên hình. Ai muốn hiểu cái chốn rỗng không của thiền có lẽ sẽ hé thấy ở đây chăng?

Trong bài thơ, tất cả đều là cảnh; người chỉ có mặt ở hai chữ nhân nhàn. Nghiệm cho cùng, ngay hai chữ đó cũng có thể bỏ, bời vì Vương Duy ở đây rỗng không. Nếu ông không vứt bỏ đi được tất cả bận rộn, khuấy động trong lòng ông, chắc chắn ông không nắm bắt được cái rỗng không vô thời gian, vô không gian của cảnh. Ở đây, không có trung gian giữa cảnh với người bởi vì không có trung gian giữa Vương Duy với chính ông. Tâm ông rỗng không. Vì tâm ông rỗng không cho nên trong đó mới chiếu được vầng trăng nguyên thủy.

Tôi yêu nước giếng thanh tịnh của Nguyễn Du bao nhiêu thì tôi yêu mặt trăng hiển lộ của Vương Duy bấy nhiêu. Một bên chuộng tĩnh. Một bên gợi động. Nhưng động với tĩnh có bao giờ là hai với nhau đâu, chúng nó ở trong nhau. Giếng nước của Nguyễn Du có khuấy cho nên mới có lắng. Con chim của Vương Duy có ngủ cho nên mới giật mình. Nếu chỉ có thanh tịnh mà thôi thì đó là cõi chết. Thiền chỉ có mặt ở đâu có ba đào. Cho nên trong nhiều bài thơ thiền về trăng, động và tĩnh thong dong qua lại với nhau. Tôi đọc một bài:

Bóng tre lướt trên hè

Không phủi một hạt bụi

Trăng dọi sâu đáy khe

Không làm nhăn mặt nước

Nước cũng không làm trăng ướt! Thong dong qua lại giữa động và tĩnh là trăng của thiền. Mà trăng đó cũng là trăng thật. Ai nhìn trăng trên trời mà không thấy trăng thong dong. Thong dong, nó chiếu ánh sáng đến vô tận. Nó chiếu ánh sáng thế kia, ai dám nói nó tĩnh? Nó thong dong thế kia, ai dám nói nó động?

Trăng thu chiếu sáng mênh mông

Càng đi xa

Trăng càng đi xa nữa

Xa mãi trên bầu trời xa

Chiếu sáng khắp vũ trụ, trăng cũng thong dong chiếu sáng trong một giọt sương. Nơi một giọt sương, có vô tận ánh trăng trong vũ trụ. Vô tận ánh trăng trong vũ trụ long lanh trong một giọt sương. Giữa một và vô tận, giữa vô tận và một không có trung gian, không có chướng ngại. Ai dám bảo đó không phải là trăng thật? Không phải là vầng trăng thứ nhất?

Cuộc đời

Ví thế nào?

Một giọt nước

Rơi

Từ miệng con chim đêm

Phản chiếu ánh trăng

Rất tĩnh. Nhưng hãy nhìn giọt nước đang rơi. Vô tận ánh trăng trong vũ trụ đang rơi. Trăng trong thơ thiền là trăng của cái phút chốc trước mắt và chỉ có trăng trong cái chớp mắt chưa bị ô nhiễm vì ý niệm mới là trăng nguyên thủy mà thôi.

Tôi không thể nói gì thêm nữa và đáng lẽ phải chấm dứt ở đây. Nhưng tôi yêu Nguyễn Du quá, nên tôi muốn yêu thêm nữa một bài thơ của ông trong đó có chữ một. Ở trên, tôi vừa nói một và vô tận thong dong qua lại trong trăng của thiền. Tương quan đó được diễn tả nhiều lắm trong thơ thiền mà đây chỉ là một ví dụ:

Khuất sau núi lam

Vượn bồng con về ngủ

Trên mõm đá xanh biếc

Con chim dừng cánh

Miệng ngậm một nhánh hoa

Tất cả vũ trụ thu vào trong một, một cánh hoa, trở thành trọng tâm của bài thơ, thổi tất cả sức sống vào bài thơ. Ðêm trước sân cười một nhánh mai của Mãn Giác nằm trong tứ thơ đó. Nguyễn Du cũng thổi chữ một như thế vào bài "Dạ Hành":

Lão nạp an miên Hồng Lĩnh vân

Phù âu tĩnh túc noãn sa tân

Nam minh tàn nguyệt phù thiên lý

Cổ mạch hàn phong cộng nhất nhân



(Vị sư già ngủ ngon trong mây núi Hồng

Chim âu cũng nằm yên trên bãi cát ấm

Bóng trăng tàn dập dờn trên biển nam xa nghìn dặm

Trên lối cũ gió lạnh dồn cả vào một người)

Nguyễn Du sử dụng tài tình tĩnh và động, bao la và đơn chiếc. Vị sư già ngủ, mà ngủ trong mây. Sóng vờn trăng ở biển xa, xa thẳm. Tất cả đều ngủ yên, kể cả trăng cũng sắp đi ngủ vì trăng tàn. Trong cảnh mênh mang, tịch lặng đó, bỗng một chấm người di động trong cơn gió, gió ở đâu như ở khắp trần gian dồn thốc tất cả khí lạnh vào mặt. Cái chấm nhỏ đó là cái thần của bức tranh. Nó nhỏ xíu, nhưng nó vác trên vai tất cả bi ai của kiếp người.

Ở xa quê, có lần nào đi một mình giữa phố khuya mà câu thơ của Tố Như không chiếm trọn lòng tôi! Nhưng may quá, tôi học được rồi: ở đâu có ba đào thì ở đó mới có thiền, ở đâu có bi ai thì ở đó mới có an vui, ở đâu có tàn trăng thì ở đó mới thấy "trăng tàn mà lại bằng mười rằm xưa". Cùng bắt đầu bài thơ với tĩnh lặng như Nguyễn Du, hãy xem câu cuối của thiền tổ Ðạo Nguyên khác biệt như thế nào:

Bãi sông sóng lặng

Trong cây gió yên

Thuyền ai ngủ bến

Trăng tròn nửa đêm

Trăng sáng vằng vặc

Bao nhiêu động! Bao nhiêu sáng! Mà tự nhiên, bình thường, không vướng mây cũng không làm vướng bầu trời.Trăng thong dong trong bầu trời rỗng không, người thong dong trong tấm lòng rỗng không, giữa hai rỗng không như vậy khi gặp nhau, cảnh nào hiện ra, dù bên ngoài hay trong lòng, mà chẳng phải là mặt trăng thứ nhất?
---o0o---

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 3
KHÚC MINH HƯƠNG(Sat Apr 21, 2012 10:57 pm), rachgia(Sat Apr 21, 2012 7:50 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:30 am)
Rating:18.75%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9367
Images: 3009
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: TRĂNG

Postby DIEU DUC » Sat Apr 21, 2012 3:01 am

ĐÂY THÔN VĨ DẠ
Màu trắng và màu trăng là nỗi ám ảnh của Hàn Mặc Tử . Màu trắng của buổi sương mù ban mai , màu trắng của mộng mơ huyền ảo , màu trắng của mối tình đơn sơ trong sáng.
Thôn Vĩ Dạ trong thời đại hoàng tộc là một làng tiêu biểu cho cách sống trầm mặc khép kín của xứ Huế . Nhà có hàng rào dâm bụt , có cây cảnh xen kẻ với hoa trái . Phía sau nhà là hàng cau , vạt bắp và lấp lánh nước Sông Hương .Tất cả nói lên tính chất bình lặng an nhiên tiêu biểu cho thôn Vĩ Dạ .
Đây Thôn Vĩ Dạ là một bài thơ Hàn Mặc Tử gởi cho người yêu để đáp lại lá thư ông đã nhận được từ người yêu mang tên Hoàng Thị Kim Cúc .
Mối tình của Hàn Mặc Tử và cô Kim Cúc xãy ra tại Qui Nhơn năm 1932- 1933 , sau đó Kim Cúc theo thân phụ về Huế . Khi hay tin Hàn Mặc Tử mắc bệnh nan y , Kim Cúc đã gởi thư thăm hỏi sức khỏe .
Đây Thôn Vĩ Dạ mang âm hưởng buồn man mác . Tác giả tỏ thái độ trân trọng khi nhấn mạnh nơi chốn của người yêu và cũng là một sự tỏ bày tình yêu mến của mình . Vĩ dạ là miền quê xanh ngát chan hòa ánh sáng ban mai , một khung cảnh dung dị mà đắm say lòng người , nơi có hàng cau xanh mướt ẩn khuất một đôi mắt . Thi nhân mơ ước về thăm nơi đây , để được vươn mình trong nắng sớm, ngắm bóng ai tha thướt thấp thoáng dưới hàng cây , hồn đầy sức sống .
Sao anh không về chơi thôn Vĩ
Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền .

Nhưng mộng không là thực khi Hàn Mặc Tử nhận biết bản thân ông đang tan rửa từng ngày . Yêu nhưng tuyệt vọng , tác giả đớn đau trong thân xác rả rời . Không còn ánh sáng , trời đã chuyễn hoàng hôn . Thi nhân tắt lịm với cõi lòng tan nát nhưng trong tâm hồn , ngọn lửa tình yêu vẫn cháy bập bùng .
Tác giả gởi vào thơ âm hưởng như lạc điệu , như khác thường nói lên tâm trạng chơi vơi lạnh lẽo của một thân phận đầy nghiệt ngã ,
Gió theo lối gió , mây đường mây
Dòng nước buồn thiu , hoa bắp lay
Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay

Thuyền trên sóng nước là hình ảnh của người trai , là biểu tượng của những gì chuyễn động , thay đổi . Bến là nơi chốn tượng trưng cho người con gái. Tác giả đề cập đến thuyền và bến như nỗi lòng đôi lứa . Say với trăng huyền ảo, hởi thuyền tình có chở em về đêm nay ? Hởi gió, hởi mây , hởi dòng nước buồn thiu ấy ! Đâu bến, đâu bờ ?

Từ " vườn ai " của ước ao thầm kín trong tâm hồn , tác giả bổng thốt lên lời ngỏ ý trên một cách khát khao . Đến " thuyền ai " với giọng điệu thiết tha của hoài vọng , đau thương ,nghẹn ngào . Và cuối cùng " Ai biết tình ai " là tình cảm mong ngóng nhớ nhung trong nỗi hoài nghi khắc khoải ,
Mơ khách đường xa , khách đường xa
Áo em trắng quá nhìn không ra
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết tình ai có đậm đà .

Với ba khổ thơ diễn tả từng tâm trạng khác khác biệt , nhưng đó chính là dòng lưu chuyễn của cảm xúc đau thương , u hoài , khắc khoải của một tâm hồn bất ổn đầy bi thương của tác giả . Đây Thôn Vĩ Dạ từ tả thực , đến tượng trưng , rồi siêu thực đã tạo nên một bài thơ hoàn toàn mới trên con đường nghệ thuật của thi ca .

( Chị Khúc Khích ơi , tìm dùm em bản nhạc này ngày mai . Chị nhé ! )

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 3
KHÚC MINH HƯƠNG(Sat Apr 21, 2012 10:57 pm), rachgia(Sat Apr 21, 2012 7:51 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:22 am)
Rating:18.75%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9367
Images: 3009
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: TRĂNG

Postby htdbui » Sat Apr 21, 2012 5:37 am

Chị Diệu Đức ơi,
Em tìm được bài Đây Thôn Vĩ Dạ do Thái Hiền hát nè, mời mọi người cùng thưởng thức.


For this message the author htdbui has received thanks: 5
DIEU DUC(Sat Apr 21, 2012 8:16 pm), Hoàng Dược Sư(Mon Apr 23, 2012 10:30 pm), KHÚC MINH HƯƠNG(Sat Apr 21, 2012 10:57 pm), rachgia(Sat Apr 21, 2012 7:51 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:22 am)
Rating:31.25%
 
User avatar
htdbui
 
Posts: 754
Images: 3
Joined: Fri Jul 09, 2010 6:56 pm
Has thanked: 5627 times
Have thanks: 2456 times

Re: TRĂNG

Postby rachgia » Sat Apr 21, 2012 7:59 pm

Cảm ơn htdbui đã tìm chọn nhạc hay gởi cho mọi người cùng thưởng thức với tiếng hát của Thái Hiền . Một giọng hát rất truyền cảm và mang đặc biệt âm hưởng trong vắt , cao vút của Thái Thanh và một chút thánh thót , mượt mà của Ý Lan .
Nhạc hay lắm htdbui ơi ! :D

For this message the author rachgia has received thanks: 4
DIEU DUC(Sat Apr 21, 2012 8:20 pm), htdbui(Sat Apr 21, 2012 9:33 pm), KHÚC MINH HƯƠNG(Sat Apr 21, 2012 10:57 pm), Thu Cúc(Sun Apr 22, 2012 1:23 am)
Rating:25%
 
rachgia
 
Posts: 1860
Images: 2
Joined: Fri Aug 20, 2010 7:21 pm
Has thanked: 6921 times
Have thanks: 5797 times

Re: TRĂNG

Postby Thu Cúc » Sun Apr 22, 2012 11:44 pm

Huyền Bùi tìm được bản này do Thái Hiền hát thật hay , nếu ca sĩ khác chưa chắc đã hay bằng .
Cám ơn cô Năm Thụi .

For this message the author Thu Cúc has received thanks: 2
DIEU DUC(Mon Apr 23, 2012 1:48 am), htdbui(Mon Apr 23, 2012 3:13 am)
Rating:12.5%
 
Thu Cúc
 
Posts: 148
Joined: Fri Jul 23, 2010 7:48 am
Has thanked: 674 times
Have thanks: 394 times


Return to Thơ Tiền Chiến

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 1 guest

cron