HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby DIEU DUC » Sun Nov 14, 2010 2:26 am

Trong vườn thơ cổ Việt nam có một loài hoa lạ . Lạ vì phong cách riêng của một nhà thơ nữ đã đi trước thời đại
như một biểu lộ thầm kín vượt qua phong tục . Xem cái đẹp trần tục như một quan niệm thẩm mỹ vượt qua mọi
sự phê phán - người phụ nữ đa đoan và đa tình đó là , Nữ sĩ Hồ Xuân Hương .

Có rất nhiều tài liệu đã tôn vinh bà khi gọi Hồ Xuân Hương là Bà chúa thơ Nôm . Danh hiệu này rất xứng đáng
và phù hợp với nữ sĩ họ Hồ .
Tuy quê quán của bà vẫn còn mơ hồ , nhưng không ai phủ nhận thơ Hồ Xuân Hương đã tạo ấn tượng sâu đậm trong
quảng đại quần chúng - vừa tả thực , vừa trào lộng , vừa sâu sắc . Nhận xét về bà , giáo sư Dương Quãng Hàm cho rằng :
- Hồ Xuân Hương là một thiên tài , giàu tình cảm nhưng số phận hẩm hiu , long đong - nên thơ có giọng mĩa mai ,
có ý lẳng lơ , tuy vậy bài nào cũng chứa chan tình tự .
Theo thi sĩ Xuân Diệu :
- HXH là nhà thơ dòng Việt độc đáo trong Văn học Việt nam . Độc đáo vì khi bà cất tiếng nói , đố ai nghe được mà quên .
Thơ của bà không ở trong khuôn khổ thông thường , mà đó là sự vật lặn sâu xuống đáy thầm kín của tâm tư . Nơi chốn
ấy không phải lạc lỏng , cô đơn , cá nhân chủ nghĩa mà trái lại , đã được hàng vạn người đồng tình thông cảm .
Viết về bà , Xuân Diệu đã có tác phẩm nổi bậc : " Hồ Xuân Hương - Bà chúa thơ nôm " xuất bản từ tháng giêng 1959 .
Thơ của bà đã được lưu hành rộng rãi , vừa có tính cách tò mò , vừa mua vui với ấn tượng sôi nổi , rạo rực :

Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc lòng tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son ( Bánh Trôi )

Nếu nhà văn Victor Hugo đã cho rằng :
- " Tình yêu là một tôn giáo thứ hai , và chúa của đạo ấy chính là phụ nữ " , thì nữ sĩ họ Hồ cũng đã có lý khi bà đã
cất tiếng nói gần như phản kháng quyết liệt của người phụ nữ trong thời đại ấy . Sự phản kháng khỏi bản năng bị
dồn ép vì luân lý , lễ giáo và lề thói ích kỷ - một tiếng nói quá sớm về phương diện bình quyền bình đẳng .
Một buổi du xuân viếng cảnh chùa , bà đã phóng bút :

... Xiên ngang mặt đất , rêu từng đám
Đâm toạt chân mây , đá mấy hòn
Ngán nỗi xuân đi , xuân lại lại
Mảnh tình san sẽ , tí con con
Mùa xuân vạn vật thay đổi , tâm tình bà cũng biến thiên dồi dào sinh lực . Khi một mình đối bóng , bà cất tiếng
u hoài , hiện thân cả một khối tình chất chứa :
Đá kia còn biết xuân già dặn
Chả trách người ta lúc trẻ trung
Gan nghĩa dãi ra cùng tuế nguyệt
Khối tình cọ mãi với non sông

Cò nhà phêbình gọi thơ HXH là " Hoài niệm phồn thực " , vì thơ của bà nhộn nhịp hành động , rực rở màu sắc ,
rộn ràng âm thanh :
Trai du gối hạt , khom khom gật
Gái uốn lưng ong , ngữa ngữa lòng
Bốn mảnh quần hồng bay phất phới
Hai hàng chân ngọc duỗi song song .

Nhìn về khía cạnh nghệ thuật , có người cho rằng bà đã vẽ một bức tranh tuyệt mỹ khi mô tả vẻ đẹp về thân thể
con người vô cùng gợi cảm qua bài thơ " Đánh đu " .
Chính nghĩa lấp lững đã tạo sức lôi cuốn trong hầu hết tác phẩm của HXH như bải " Giếng Thơi "
:
Ngõ ngay thăm thẳm tới nhà ông
Giếng tốt thanh thơi , giếng lạ lùng
Cầu trắng phau phau đôi ván ép
Nước trong leo lẻo một dòng thông
Cỏ gà lún phún leo quanh mép
Cá diếc le te lách giữa dòng
Giếng ấy thanh tân ai cũng biết
Đố ai dám thả hạ đòng đòng .

Theo thi sĩ Nguyên Sa , có lẻ đó là biên giới của tiếng nói :
" Đi chậm một bước , không đi tới hoặc đi quá một bước , ta bị gục ngã vì đi tới chổ phản bội của thi ca " .
Thơ của bà , dù có nghiêm trang cách mấy , cũng đành phải đứng lại bậc cười ( ... và che mặt ) !

Thân em như quả mít trên cây
Vỏ nó sù sì , múi nó dày
Quân tử có yêu thì đóng cọc
Xin đừng mó máy nhựa ra tay

Hồ Xuân Hương đã hướng tới cái đẹp trần tục như một quan niệm thẩm mỹ , vượt qua mọi phê phán .

- D Đ -

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 4
ĐỈNH GIÓ HÚ(Mon Jan 03, 2011 12:27 am), hat@(Mon Jan 03, 2011 10:05 am), KHÚC MINH HƯƠNG(Sun Nov 14, 2010 4:11 pm), Ninh Chu(Sun Nov 14, 2010 9:30 am)
Rating:25%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9377
Images: 3013
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby Ngô Đồng » Sun Nov 14, 2010 6:05 am

Chị Diệu Đức ơi !

NĐ cũng định gửi lên nhà Circle bài thơ của Nữ sĩ Hồ Xuân Hương thì Chị có bài viết về Bà.
Thật thích ..vì có sự hiểu nhau cho dù Chị và NĐ không cần nói mà như đã nói còn gì .. :)
Chúc Chị luôn an vui.

NĐ xin gửi bài thơ sau


Image

ĐÈO BÀ ĐỘI

Hồ Xuân Hương

Một đèo, một đèo, lại một đèo
Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo
Cửa son đỏ loét, tùm hum nóc
Bậc đá xanh rì, lún phún rêu
Lắt lẻo cành thông cơn gió thốc
Đầm đìa lá liễu hạt sương gieo
Hiền nhân quân tử ai mà chẳng
Mỏi gối chồn chân vẫn muốn chèo.


ĐÈO ÔNG ĐỐI

Họa Thơ: Vũ Lang

Anh đèo, tôi đèo, nó cũng đèo
Còn thằng khỉ gió cứ đòi leo!
Cửa quan tham nhũng đầy nhan nhản
Nhà chứa phô bày lá mốc rêu!
Lúc lắc chày kình, chuông đánh thốc
Bơ phờ thân gái, lộn đường gieo!
Hỏi người hiểu biết không ai nói
Bụng đói, chân run vẫn phải chèo!!!



For this message the author Ngô Đồng has received thanks: 5
DIEU DUC(Mon Nov 15, 2010 12:50 am), ĐỈNH GIÓ HÚ(Mon Jan 03, 2011 12:27 am), hat@(Mon Jan 03, 2011 10:06 am), KHÚC MINH HƯƠNG(Sun Nov 14, 2010 4:11 pm), Ninh Chu(Sun Nov 14, 2010 9:29 am)
Rating:31.25%
 
User avatar
Ngô Đồng
 
Posts: 4853
Images: 0
Joined: Mon Aug 16, 2010 4:50 am
Has thanked: 31313 times
Have thanks: 17240 times

Re: HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby DIEU DUC » Mon Nov 15, 2010 1:10 am

Ngô Đồng thương ,
dù chưa nói gì với nhau nhưng có lẻ tụi mình đồng tâm cảm , nên cùng gặp nhau .
Bài " Đèo Bà Đội " của Hồ Xuân Hương đã được ban AVT trình bày vô cùng trào lộng . Bản nhạc này
cũng đã được anh Hat@ mang về cho cả nhà Circle trước đây .

Bài thơ hoạ của Vũ Lang rất hay vì vẫn giữ được ý nghĩa trào lộng của ý thơ nguyên tác và còn pha
thêm tính châm biếm thời đại một cách thâm thuý :
... Cửa quan tham nhũng đầy nhan nhản
Nhà chứa phô bày lá mốc rêu ! ...

Chúc Ngô Đồng luôn dễ thương trong tình thân .

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 2
ĐỈNH GIÓ HÚ(Mon Jan 03, 2011 12:27 am), KHÚC MINH HƯƠNG(Mon Jan 03, 2011 4:28 pm)
Rating:12.5%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9377
Images: 3013
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby DIEU DUC » Sun Jan 02, 2011 11:12 pm

"ĐỜI CÒN VUI VÌ CÒN CHÚT TÒM TEM"

Đầu năm , được anh Hat@ cho đọc một truyện thật vui và ý nghĩa - Bài viết là một truyện phiếm bao gồm nhiều khía cạnh -
vừa có tính cách trào lộng , vừa nhân bản . Cười hũ tục tảo hôn , cười thói " dê " của các cụ Đồ nho . Chưa hết , tác giả còn
châm biếm lề thói xã hội xưa qua ca dao và cười cợt những bi kịch thời đại trong mọi cảnh đời ... tòm tem đủ cách .
Cảm ơn người viết , TANGO HAI TÙNG và cảm ơn anh Hat@. (D Đ)

***********************************************************************************
Chúng ta lại được dịp nghe nhắc đến giai thoại đau thương của một dòng tộc anh tài thời hậu Lê , công thần Nguyễn Trãi với
giai nhân Nguyễn Thị Lộ . Vì mê tín , vì đố kỵ đến nỗi bị hàm oan trong bản án tru di tam tộc - khởi từ một nhan sắc, văn chương :
- Ả ở đâu mà bán chiếu gon
Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn
Xuân xanh nay độ bao nhiêu tuổi
Đã có chồng chưa , được mấy con ?
- Thiếp ở Tây hồ bán chiếu gon
Cớ chi ông hỏi hết hay còn
Xuân xanh mới độ trăng tròn lẻ
Chồng còn chưa có , có chi con .

Sự đối đáp giữa nữ sĩ Đoàn Thị Điểm và sứ Tàu cũng là một niềm hảnh diện cho cả dân tộc nói chung và đồng thời làm
rạng danh nữ giới :
- An nam nhất thốn thổ , bát tri kỷ canh tân .
- Trung quốc đại trượng phu , gia do thủ đồ xuất -
Một tấc đất An nam không biết bao nhiêu người cày . Bậc trượng phu nước Tàu cũng từ đó mà chui ra .

Vợ già chồng trẻ cũng là một hủ tục đáng chê tại miền Bắc ngày xưa , đã bị châm biếm qua ca dao :
Lấy chồng từ thuở mười lăm
Chồng chê tôi bé không nằm cùng tôi
Đến năm mười tám đôi mươi
Tôi nằm dưới đất chồng lôi lên giường

Đời còn vui vì còn chút tòm tem ? Phải chăng vì vậy ai cũng thấy điều gì đó hữu lý với câu nói của người xưa "
Ai ơi chơi lấy kẻo già
Măng mọc có lứa , người ta có thì
Chơi xuân kẻo hết xuân đi
Cái già sồng sọc nó thì theo sau ( ca dao )

Ngược dòng thời gian , nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã từng cay đắng , phẫn nộ , mĩa mai về số phận của người phụ nữ
trong thời kỳ phong kiến . Quan niệm trọng nam khinh nữ đã chôn vùi tài năng của một người phụ nữ đa tài .
- Bằng ý thức chính đáng , nữ sĩ họ Hồ đã được người đời thông cảm - Trong một số bài thơ bất hủ vẫn được lưu truyền
đến hôm nay của bà , có lẻ cũng chỉ đòi hỏi quyền được " tòm tem " một cách công bằng mà thôi .

Xin mời cả nhà thưởng thức một bài thơ vui .

BÚT NGƯỜI XƯA

Người xưa vút bóng mờ cánh hạc
Bút mây thơ để lại những vần
Vị ngọt nổi chìm chè trôi nước
Dẫu truân chuyên vẫn giữ tấm lòng son (1)
Trưa hè hẫy gió nồm phe phẩy
Giấc nồng , lược trúc lệch đường ngôi
Yếm trễ , đào rơi sương còn ngậm
MÁ hây hây thiếu nữ ngũ ngày (2)
Phe phẩy quạt nồng khi tắt gió
Dấu nét duyên ngầm , hỏi được không ? (3)
Thơm lòng , nào phải như quả mít
Múi dày nhựa chảy chớ mân mê (4)
Quân tử ! ngỏ sâu lòng giếng thẳm
Nước trong tắm mát hố thanh tân
Khen ai vượt cõi trần hư huyễn
Hỷ nộ vui buồn nước nước non ?( 5)
Hỏi trăng rằng ngỏ thiên thai
Hỏi người bẻ quế rằng ai chối từ ? (6)
Non cao cửa động người quân tử
Mõi gối chồn chân sao vẫn leo ?(7)
Đánh cờ, trằn trọc trò đấu trí
Quân thiếp quân chàng quyết một phen
Ai thắng ai thua ai mắc cạn
Đón XUÂN HƯƠNG vui gió thoáng mặt HỒ .
D Đ

- Các bài thơ :
1- Bánh trôi nước . 2- Thiếu nữ ngũ ngày . 3- Vịnh cái quạt . 4- Quả mít .
5- Giếng nước .6- Hỏi trăng . 7- Đèo bà Đội . 8- Đánh cờ .

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 3
ĐỈNH GIÓ HÚ(Mon Jan 03, 2011 12:27 am), hat@(Mon Jan 03, 2011 10:07 am), KHÚC MINH HƯƠNG(Mon Jan 03, 2011 4:28 pm)
Rating:18.75%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9377
Images: 3013
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby ĐỈNH GIÓ HÚ » Mon Jan 03, 2011 12:35 am

Đỉnh Gió Hú nghĩ Diệu Đức phải có một tâm hồn sâu sắc , khôi hài mới viết hoặc gởi những bài thơ thật thâm thúy , càng ngẫm càng vui , phải bật cười .

Ngô Đồng thì nhỏ nhẹ thôi nhưng cũng là cây tiếu lâm số một .
Cám ơn hai bạn , chúc Vui năm mới :D

For this message the author ĐỈNH GIÓ HÚ has received thanks: 2
DIEU DUC(Mon Jan 03, 2011 12:55 am), KHÚC MINH HƯƠNG(Mon Jan 03, 2011 4:29 pm)
Rating:12.5%
 
User avatar
ĐỈNH GIÓ HÚ
 
Posts: 498
Joined: Sun Aug 15, 2010 10:38 am
Has thanked: 3459 times
Have thanks: 1484 times

Re: HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby DIEU DUC » Mon Jan 03, 2011 1:03 am


D Đ thì nghĩ Đỉnh Gió Hú là một người ai cũng thích được cận kề vì tính tình của bạn .
Cảm ơn Đỉnh Gió Hú đã có lời khen .

For this message the author DIEU DUC has received thanks: 2
htdbui(Mon Jan 03, 2011 4:07 pm), KHÚC MINH HƯƠNG(Mon Jan 03, 2011 4:29 pm)
Rating:12.5%
 
DIEU DUC
 
Posts: 9377
Images: 3013
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times

Re: HỒ XUÂN HƯƠNG nữ sĩ

Postby DIEU DUC » Mon Aug 25, 2014 12:11 am

Hồ Xuân Hương - Ghẹo cười xuyên thế kỷ

- Nguyễn Ngọc Thơ -

Ngồi buồn nhớ chị Xuân Hương
Hồn thơ còn hãy như nhường trêu ai?”
(Giấc mộng con – Tản Đà)

KHÁI QUÁT

Trong lịch sử thơ ca Việt Nam, thơ Hồ Xuân Hương lóe sáng như một vì sao rực rỡ giữa bầu trời văn học. Nói đến nữ sĩ Hồ Xuân Hương là nói đến “giọng cười” tinh quái, độc đáo đầy thi vị! Yêu thơ Hồ Xuân Hương là yêu sự “khác biệt” , qua nghệ thuật miêu tả – nói lái – chơi chữ không một nhà thơ nào có thể so sánh được. Vì thế, người đời suy tôn là “Bà Chúa Thơ Nôm”! [1]

Hồ Xuân Hương (1772 – 1822) [2] sinh ra và lớn lên trong thời đại phong kiến “Lê suy – Nguyễn sơ”, cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19, Nước nhà đầy biến loạn, dân tình cơ cực, vua quan bất tài, xu nịnh…

Chính thời thế đã tạo thiên tài trong Văn học sử xuyên thấu thế kỷ! Giai đoạn này đã sinh ra nhiều nhà thơ kiệt xuất như Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh Quan… Có thể nói, đây là thời đại hoàng kim nhất trong lịch sử văn học Việt Nam!

Thơ Nôm Hồ Xuân Hương khắc họa sắc nét nội tình xã hội nhiễu nhương thời đó, trong “Xuân Hương thi tập” và “Lưu Hương Ký” do Trần Thanh Mại công bố trên tạp chí Văn học số 10/1964 [3]. Nhưng người đời, đa phần đọc thơ Bà thông qua các bản dịch quốc ngữ (thường có dị bản), nên đã giảm đi phần nào sự độc đáo so với nguyên gốc [4].

Thơ Hồ Xuân Hương thoát khỏi cốt cách Đường thi sáo mòn, rặt hương vị Việt Nam. Bà nhìn đời bằng cái nhìn phóng khoáng gần như đi trước thời đại! Bà dùng thơ ca nói lên “thân phận” bi đát của “người phụ nữ”, bị sợi dây thòng lọng Nho Giáo trói chặt – Thơ Bà toát lên cái thông minh, từng trải, thấm đẫm nổi đau vị đời. Bà đả phá “hủ tục đa thê”, đòi quyền tự do kết hôn, bình đẳng trong xử thế, lên án chế độ thống trị khắc khe, chà đạp nhân cách “phái yếu” gây nên bao bi kịch trong gia đình và xã hội.

Trên đây là vài nét sơ lược về bối cảnh lịch sử, cuộc đời thơ ca Hồ Xuân Hương. Trong khuôn khổ bài viết này, tôi không có ý đi sâu vào mọi khía cạnh trong thơ Bà, vì đó là lĩnh vực chuyên môn của các nhà nguyên cứu văn học có uy tín. Bài viết chỉ nhằm giới thiệu đặc thù về nghệ thuật miêu tả trực tiếp và miêu tả ẩn dụ qua “GHẸO THƠ – TÁN LÁI – CHƠI CHỮ”, để nói lên “tiếng cười” đầy cá tính mạnh mẽ trong thơ Bà.

TIẾNG CƯỜI ĐỘC ĐÁO TRONG THƠ HỒ XUÂN HƯƠNG [5]

1) GHẸO THƠ (TRỰC TIẾP – ẨN DỤ)

Ghẹo thơ hay còn gọi là tán thơ (xướng-họa). Thời xưa, nam thanh nữ tú con nhà có học, tán tỉnh nhau thường lấy thơ ca đối đáp bóng gió để nói lên lòng mình. Giai thoại lưu truyền giữa nàng Xuân Hương bướng bỉnh và chàng Chiêu Hổ lém lỉnh, nổi tiếng một thời trên văn đàn lúc ấy cũng dùng cách này.

Khởi đầu, Xuân Hương “ghẹo” Chiêu Hổ bằng cách xưng “chị”, lấy “hùm” đọ với “hổ” ám chỉ cho “cái ấy” thật đáo để:

Anh đồ tỉnh, anh đồ say
Sao anh ghẹo nguyệt giữa ban ngày?
Này này chị bảo cho mà biết,
Chốn ấy hang hùm chớ mó tay.
(Trách Chiêu Hổ I – HXH)

Không ngờ, Chiêu Hổ đớp chát tài tình, miếng trả miếng đích đáng, Xuân Hương dù có đanh đá cũng phải cứng miệng:

- Này ông tỉnh! Này ông say!
Này ông ghẹo nguyệt giữa ban ngày
Hang hầm ví bằng không ai mó ,
Sao có hùm con bỗng trốc tay?
(Họa I – Chiêu Hổ)

Chợt nhớ món nợ vay, Nàng liền đổi chiến thuật, hậm họe lên giọng:

Sao nói rằng năm lại có ba?
Trách người quân tử hẹn sai ngoa.
Bao giờ thong thả lên chơi nguyệt,
Nhớ hái cho xin nắm lá đa.
(Trách Chiêu Hổ II – HXH)

Chiêu Hổ chẳng hề nao núng, trân tráo họa lại tỉnh queo:

Rằng gián thì năm quí có ba,
Bởi người thục nữ tính không ra!
Ừ, rồi thong thả lên chơi nguyệt,
Cho cả cành đa lẫn củ đa.
(Họa II – CH)

Vì sao, Chiêu Hổ lại chê Xuân Hương “tính không ra”? Nàng mới cao giọng “chị” đấy mà! Theo tích xưa, trên cung trăng có thằng Cuội cũng là một tay nói dối, ranh ma! Như thế, Xuân Hương ví Chiêu Hổ là Cuội, chơi xỏ cho bỏ ghét cái mặt “nhất nam viết hữu” khinh khỉnh kia! [6]

Ngày xưa, tiền của ta có hai loại: “sử tiền” còn gọi là “tiền gián”. Một gián ăn 36 đồng kẽm. Một loại nữa là “cổ tiền” gọi là “tiền quí”. Một quí ăn 60 đồng kẽm. Vậy, năm tiền gián sẽ là 5*36 = 180 đồng kẽm tương đương 3 đồng quí là: 3*60 = 180 đồng. Được thể, Chiêu Hổ mới cợt nhả cho “cả cành đa lẫn củ đa” đầy hình tượng!

Keo này, Chiêu Hổ hạ Xuân Hương một vố đau điếng, Nàng cụt hứng hậm hực bỏ đi, nhưng cái tính ương ngạnh vẫn không chừa vài ngày sau Xuân Hương lại có thơ khiêu khích:

Những bấy lâu nay luống nhắn nhe
Nhắn nhe toan những sự gùn ghè
Gùn ghè nhưng vẫn còn chưa dám
Chưa dám cho nên phải rụt rè!
(Trách Chiêu Hổ III – HXH)

Nghe vậy, chàng Chiêu Hổ ngứa cựa đá thơ ngay:

Hỡi hỡi cô bay tố hão nhe
Hão nhe không được, gậy ông ghè
Ông ghè chưa được, ông ghè mãi
Ghè mãi rồi lâu cũng phải rè!
(Họa III – CH)

Đúng là “chơi dao có ngày đứt tay”, Hồ Xuân Hương đơ cả lưỡi thẹn thùng lui gót ngọc…

2) TÁN LÁI (ẨN DỤ)

Tán lái hay còn gọi là nói lái, chúng ta thường thấy có 3 cách chính:

a) Đổi âm sau giữ chữ đầu và dấu thanh:

Ví dụ: Đá môi hôn – là “đốn môi ha” ; Hộ khẩu – là “Hậu khổ”; Cầu Bà Di – là “Kì bà dâu” (C&K: đều đọc âm “cờ”)…

b) Đổi chữ trước ra sau và hoán đổi vị trí dấu thanh:

Ví dụ: Cây súng – là “sung cấy”; Cối xay – là “xáy côi”… …

c) Hoán đổi vị trí dấu thanh giữ nguyên chữ:

Ví dụ: Thủy điện – là “Thụy Điển”; Lộc phước – là “Lốc phược”

Trong 3 cách tán lái, người ta thường dùng cách (a) và (b) nhiều hơn cách (c).

Tán lái là lối nói bóng gió, một hình thức nghệ thuật độc đáo, thuần túy Việt Nam mà Hồ Xuân Hương là sư tổ! Nó là sự kết tinh từ nguồn Văn học dân gian, đánh động não bộ “đổi âm vận thanh”, hình tượng cách nói ẩn ý để đùa cợt giải khuây, xóa tan mệt nhọc lúc đồng áng …

Tán lái trong thơ HXH thường táo bạo, cay và độc! Nhưng đọc lên ta thấy thật dí dõm, thâm thúy thể hiện nét dâm không (libido) mà óng mượt; nét tục không thô lậu (rudeness) mà thanh tao – tạo thành một khối gắn kết trữ tình, lãng mạn quyện chặt bố cục bài thơ, làm người đọc thích thú, rớt lại nụ cười đồng cảm.

Hồ Xuân Hương là nhà thơ tiên phong đã đưa TÍNH DỤC (sexology) vào Văn học Việt Nam trong giai đoạn lịch sử trung đại một cách tự nhiên và độc đáo, nên thơ Bà đọng mãi với thời gian! Tính dục cũng là một nhu cầu hoàn toàn có thật trong cuộc sống, để nòi giống trường tồn và đất nước phát triển thì không lý do gì lại nghiêng về tiếng nói “phái mạnh” mà chối bỏ, cấm kỵ tiếng nói của “phái yếu”, thì văn hóa tính dục ấy chưa thể gọi là âm dương hợp nhất! Vì vậy, Bà đã dùng những thành tố (components) “lái tục”, thả đúng thì, đúng lúc lồng vào liên tưởng, tô đậm màu sắc qua miêu tả trực tiếp – ẩn dụ, làm ý thơ tỏa sáng – tạo đòn tâm lý, chọc thẳng vào giới “ăn trên ngồi trước” lòng dạ đầy giả dối, Bà lột trần tuốt tuồn tuột!

Có lần lên chùa, thấy chùa vắng tanh cổng ngõ hờ hững, bên trong các chú tiểu thì ngủ gục chẳng buồn tụng kinh, gõ mõ. Xuân Hương bởn cợt, giễu mấy sư thiếu đạo hạnh lại thích đi mây về gió:

Quán Sứ sao mà cảnh vắng teo
Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo.
(Chùa Quán Sứ)

Hoặc một hôm, từ “Cổ Nguyệt đường” [5] về thăm mẹ đi ngang cánh đồng thấy trai gái đang tát nước vào ruộng, gặp lúc mùa hè nóng bức, Nàng chợt liên tưởng, ngổ ngược xổ:

Đang cơn nắng cực chửa mưa tè
Rủ chị em ra tát nước khe.
(Tát nước)

Hay:

Mừng nay đại vũ xa gần khắp
Thử hỏi thôn làng đã sướng chưa
(Nắng cực gặp mưa)

Tán lái trong thơ HXH là một kho tư liệu giàu tính dân gian như người thật, vật thật đọng nụ cười châm biếm, thâm thúy…

3) CHƠI CHỮ (TRỰC TIẾP – ẨN DỤ)

Nghệ thuật chơi chữ trong thơ Hồ Xuân Hương như lát cắt, lột tả cái ngụ ý Bà muốn nói. Hình thành một lối miêu tả song song (vừa trực tiếp – vừa ẩn dụ), Bà vận dụng mọi giác quan cảm nhận, sáng tạo không theo lối mòn, ước lệ. Nếu nói Nguyễn Du là “ông vua” ngự trị trên long sàn “Văn học bác cổ”, thì Hồ Xuân Hương là “bà chúa” đang vi hành giữa “Văn học dân gian”. Bằng lối quan sát “từ ngoài vào trong – từ trong ra ngoài”, kết dính với hương vị “ TÍNH DỤC ”đầy màu sắc, thơ Bà như có duyên ngầm xuyên suốt tác phẩm!

Đã qua rồi thời đại độc tôn, phiến diện nặng tư duy Nho giáo, cho rằng thơ Hồ Xuân Hương là “dâm tục, lẳng lơ”. Có một thời, nhà văn Trương Tửu cũng đã từng nhận định quá khích rằng, thơ HXH là “thiên tài hiếu dâm cực điểm” [7] và nhóm người hùa theo ông nhạo báng, dè bỉu tạo thành cái “án treo thơ dâm”, móc lơ lửng giữa không gian và thời gian Văn học. Nhưng theo dòng chảy nghệ thuật, bằng cái nhìn thuần túy khách quan, người ta đã xóa bỏ “cái án” khiên cưỡng không thời hạn ấy, phục hồi nhân phẩm cho Bà “đúng tâm đúng tầm” thẩm mỹ và ngày nay thơ Bà càng được các nhà nguyên cứu phê bình văn học, cũng như bạn đọc trong và ngoài nước hết lòng yêu mến!

Chất trữ tình, lãng mạn trong thơ HXH cô – nén vào con chữ đơn giản mà ý thì sâu lắng! Là tiếng nói chân thành của giới bình dân khốn cùng, đập vào ý thức hệ ngàn năm phong kiến! Qua thơ, Bà điểm mặt tầng lớp quan lại thối nát, văn nhân bất tài, sư sãi hổ lốn… cũng phải ngậm bồ hòn làm ngọt, trước những lằn roi thơ táo bạo Bà quất tím tái vào mặt…

Thơ Hồ Xuân Hương dẫn dắt người đọc như lạc vào một mê cung toàn tranh khỏa thân. Đẹp từ đường nét, màu sắc, âm thanh bay bổng, hút hồn người xem như họ đang chiêm ngưỡng tượng thần Vệ nữ: (nhấn mạnh chữ in nghiêng)

Mùa hè hây hẩy gió nồm đông,
Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng.
Lược trúc chải cài trên mái tóc,
Yếm đào trễ xuống dưới nương long…
(Thiếu nữ ngủ ngày)

Ở đây, chữ “hây hẩy gió” diễn tả trực tiếp ngọn gió đang vuốt ve “mát” lâng lâng, đến độ lịm, ngủ say chẳng còn biết giữ ý tứ gì cả, nhưng thật hồn nhiên, ngây thơ tựa một nàng tiên đang ngủ!

Cay đắng trước phận đời “Làm lẽ”, Bà thả những con chữ rớt ra tự đáy lòng uất nghẹn, đốt cháy cả thành trì tư tưởng “đa thê – tam tòng tứ đức”, [6] giải phóng cho “kiếp” phụ nữ bị lâm vào cảnh “chồng chung” như một thứ “nô dịch tình dục không công” bởi quyền lực Nho giáo áp đặt do chính giới mày râu :

Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng
Chém cha cái kiếp lấy chồng chung
Năm thì mười họa chăng hay chớ
Một tháng đôi lần có cũng không
(Làm lẽ)

Tả “con ốc nhồi”, Bà bóc trần cái máu háu gái nham nhở của giới lắm tiền, nghèo nhân cách như bán cả nổi đau:

Quân tử có yêu thì bóc yếm
Xin đừng ngó ngoáy lỗ trôn tôi.
(Vịnh ốc nhồi)

Giễu đám văn nhân thích phô trương mà cái tài thì một nhúm cỏn con, Bà châm chọc thẳng thừng, làm họ sượng cả mặt lẳng lặng tránh xa:

Năm ba thằng ngọng đứng xem chuông
Nó bảo nhau rằng ấy ái uông
(Vịnh cái chuông)

Hoặc trịch thượng như làm thầy thiên hạ :

Khéo khéo đi đâu lũ ngẩn ngơ?
Lại đây cho chị dạy làm thơ
(Mắng học trò dốt I)

Nghe xong, đám “khoe chữ” muốn độn thổ luôn!

Tả “Hang Cắc Cớ”, Bà thường dùng định ngữ – bổ ngữ nhấn mạnh cuối câu diễn tả hình ảnh, âm thanh sống động như thổi hồn vào sự vật, phơi cả “nội y” hang Cắc Cớ mờ mờ ảo ảo:

Kẽ hầm rêu mốc trơ toen hoẻn,
Luồng gió thông reo vỗ phập phòm
Giọt nước hữu tình rơi lõm bõm
Conđường vô ngạn, tối om om.
(Hang Cắc Cớ)

Gián tiếp đả phá tầng lớp quan lại ăn chơi, đàn điếm, tự cho mình là quân tử, thanh cao. Bà xé toạt cái quan niệm luân lý, cho rằng phụ nữ chỉ ở xó “phòng the, bếp núc”, vậy mà, từ “chúa dấu vua yêu” cứ mãi đắm say “vừa leo vừa thở”:

Hiền nhân quân tử ai là chẳng
Mỏi gối chồn chân vẫn muốn trèo
(Đèo Ba Dội)

Tả cái quạt, thơ Bà như có tiếng sóng vỗ đầy tính năng khêu gợi. Nghe qua giới đàn ông cười híp cả mắt, lòng mát rời rợi nhưng gẫm kỹ thì bị cái quạt của Bà gỏ vào “sọ khỉ” đau nhói:

Vành ra ba góc da còn thiếu
Khép lại đôi bên thịt vẫn thừa
Mát mặt anh hùng khi tắt gió
Che đầu quân tử lúc sa mưa
(Vịnh cái quạt II)

Ngay tình huống bị trượt té, ngã liểng xiểng trong sân trường trước bè bạn đang giễu cợt. Bà đứng dậy tỉnh bơ, chữa thẹn bằng khẩu khí ngang tàng rất xấc, khiến đám bạn trai phải lạnh gáy, kiêng dè không dám hó hé:

Giơ tay vói thử trời cao thấp (5)
Xoạc cẳng đo xem đất vắn dài
(Đọc thơ chữa thẹn)

KẾT

Những động từ « GHẸO – TÁN – CHƠI » thường dùng để chỉ trạng thái hưng phấn của đối tượng, hay đi kèm danh từ chỉ giới tính như “ghẹo gái – tán gái – chơi gái”. Nhưng đọc thơ Hồ Xuân Hương, giới mày râu thời nào đọc qua cũng « thấm đòn », vì giới tính đằng sau những động từ này như đã thay đổi thông lệ cũ. Và phái mạnh, dường như thấy mình bị rớt « cái mạnh » trước bãi phơi thơ lộ yếm châm biếm của Bà, và họ mường tượng đang thấy chính Bà tủm tỉm phán trong thơ xanh rờn :

- Ai ghẹo ai ? Ai tán ai ? Ai chơi ai ? Xin mời đọc thơ Hồ Xuân Hương… thì tự biết nhé!

Đã trải qua hơn 200 năm, thơ Hồ Xuân Hương từng nhận những thị phi « khen – chê », nhưng giọng cười trong thơ Bà vẫn hút hồn người đọc mê say và tiếng nói trong thơ Bà đã phần nào khẳng định vị trí của giới nữ ngày càng được tôn trọng, nhất là trong xã hội hiện đại chúng ta đang sống, thì điều đó đã trở thành sự thật vậy!

Sài Gòn, Hạ 2013
Nguyễn Ngọc Thơ
Nguồn: Tác giả gửi bài và tranh

THAM KHẢO:

[1] Bà Chúa Thơ Nôm – Theo nguồn « Thân thế và thơ ca Hồ Xuân Hương » của Lê Lâm – Nhà xb Cây Thông (1950) .

- Nhà thơ Xuân Diệu trong « Hồ Xuân Hương, bà chúa thơ Nôm »Tạp chí Văn nghệ xb (1961) và « Ba thi hào dân tộc » Nhà xbVăn học (1959).

[2] Theo tư liệu « Việt Nam văn học sử yếu » (1941)& « Việt Nam thi văn hợp tuyển » (1942) của Dương Quảng Hàm – Do Trung tâm Học Liệu, Bộ Giáo Dục (Sai Gòn) tái bản (1968).

- Thơ Nôm là thơ viết bằng chữ Nôm – như lối chữ Hán, thường hay ghép hai, ba chữ Hán thành một chữ Nôm (chỉ ý, chỉ âm) ví dụ như quốc gia là nhà nước; giang san là non sông v.v…

- Tư liệu« Xuân Hương thi tập » của Thuần Phong (1958).

[3] Tạp chí Văn học số 10 – 1964 của Trần Thanh Mại công bố tập thơ « Lưu Hương ký » cho là của Hồ Xuân Hương, nhưng phong cách trong ấy các nhà nguyên cứu cho rằng lắm khi không đồng nhất với « Thơ Nôm HXH » đã được truyền tụng từ xưa.

- Tiểu luận « Hồ Xuân Hương – Bảy nổi ba chìm với nước non » của Đỗ Ngọc Thạch (2010) – newvietart.com.

[4] Tư liệu « Hồ Xuân Hương, thơ và đời » sđd trang 20,21 của Nhóm Trí Thức Việt – Nhà xb Văn học (2012)

[5] Trích dẫn Thơ Hồ Xuân Hương trong bài viết dựa nguồn « Thơ Hồ Xuân Hương » của tác giả Phạm Du Yên – Nhà xbThanh Niên (2007).

- « Giai thoại »trong « Thơ HXH » của Phạm Du Yên sđd trang 104,107.

- Tư liệu « Hồ Xuân Hương thơ chữ Hán – chữ Nôm & giai thoại » của Bùi Hạnh Cẩn, Nhà xb Văn hóa – Thông tin (1999).

[6] « Nhất nam viết hữu thập nữ viết vô ; tam tòng tứ đức ; » – Triết lý Nho giáo

[7] Nguồn « Kinh Thi Việt Nam » của Trương Tửu – Hàn Thuyên xb (1940)


Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương "Nguyễn Hưng Quốc"

Trúc Thanh Tâm – Tình yêu quê hương trong những bài thơ thời chiến "Nguyễn An Bình"

Đọc Đèo Ba Dội của Bà Hồ Xuân Hương "Huệ Thu"
DIEU DUC
 
Posts: 9377
Images: 3013
Joined: Fri Jul 09, 2010 11:25 pm
Has thanked: 18170 times
Have thanks: 12235 times


Return to Thơ Tiền Chiến

Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 1 guest

cron